Göz protezi süreci, gözün mevcut durumuna göre değişir. Öncelikle önemli bir ayrım yapmak gerekir: Göz protezi (takma göz), görmeyi geri kazandırmaz. Estetik görünümü iyileştirmek ve yüz simetrisini korumak amacıyla kullanılır.
Süreç genellikle şu aşamalardan oluşur:
1. Gözün değerlendirilmesi
Bir göz hastalıkları (oftalmoloji) kliniği uzmanı muayene yaparak şu durumları değerlendirir:
- Göz tamamen mevcut mu?
- Göz küçülmüş (fitizis bulbi) mü?
- Gözün alınması gerekiyor mu?
- Göz çukuru ve göz kapaklarının durumu uygun mu?
2. Ameliyat (gerekiyorsa)
Herkes için ameliyat gerekmez.
Ameliyat gereken başlıca durumlar:
- Göz içi kanseri
- Ağrılı ve görmeyen göz
- Ciddi göz travması
- Kontrol edilemeyen enfeksiyon
Bu durumlarda iki temel ameliyat uygulanabilir:
- Enükleasyon: Göz küresi tamamen çıkarılır.
- Eviserasyon: Gözün dış beyaz kısmı (sklera) korunurken iç dokular çıkarılır.
Çoğu hastada ameliyat sırasında göz çukurunun hacmini korumak amacıyla silikon, hidroksiapatit veya benzeri biyouyumlu bir orbital implant yerleştirilir.
3. İyileşme dönemi
- Genellikle 4–8 hafta kadar dokuların iyileşmesi beklenir.
- Bu süreçte geçici bir konformer (şeffaf koruyucu parça) kullanılabilir.
- Şişlik ve morluk zamanla azalır.
4. Protezin hazırlanması
İyileşme tamamlandıktan sonra bir oküler protez uzmanı tarafından kişiye özel protez hazırlanır.
Aşamalar:
- Göz çukurunun ölçüsü alınır.
- Kalıp oluşturulur.
- İrisin rengi ve çapı diğer göze göre eşleştirilir.
- Damar yapıları ve beyaz kısmın tonu elle boyanır.
- Parlatılarak son şekli verilir.
Kişiye özel yapılan protezler, hazır protezlere göre çok daha doğal görünür ve daha rahat kullanılır.
5. Protezin takılması
Protez:
- Göz çukuruna yerleştirilir.
- Rahatlık ve hareket açısından kontrol edilir.
- Gerekirse küçük düzeltmeler yapılır.
İmplant ve göz kasları uygunsa protez, sağlam gözle birlikte belirli ölçüde hareket edebilir; ancak doğal göz kadar hareket etmez.
6. Takip ve bakım
- Protez belirli aralıklarla temizlenmelidir.
- Genellikle yılda 1 kez kontrol önerilir.
- Ortalama 5–7 yılda bir protezin yenilenmesi veya yeniden cilalanması gerekebilir. Bu süre kişiye ve protezin durumuna göre değişebilir.
Ameliyat olmadan protez mümkün mü?
Bazı kişilerde evet. Eğer göz yerinde duruyor ancak:
- küçülmüş,
- görmeyen,
- şekli bozulmuş
ise, cerrahiye gerek kalmadan ince kabuk (skleral shell) tipi bir protez uygulanabilir. Bunun uygun olup olmadığı ayrıntılı göz muayenesiyle belirlenir.
